• Anasayfa
  • Favorilere Ekle
  • Site Haritası
  • https://www.facebook.com/profile.php?id=100001891930624
  • https://twitter.com/Suleymanshen
Menü Başlıkları
TÜRK EĞİTİM TARİHİ

İki bin yıllık Türk eğitim tarihide yer almış;

* uygulamalar
* sosyal yapılar,
* kişiler,
* kurumlar,
* programlar,
* belgeler,
* kitaplar,
* dönemler,
* kanunlar,
* yönetmelikler,
* müdürlükler,
* bakanlıklar,
* projeler,
* heyetler,
* kurslar,
* okullar,
* yayınlar,
* sınavlar, 
* dergiler,
* mecmualar, 
* bilim adamları
(raporlar hazırlayan)

Türk eğitim tarihinde yer almış bu unsurlar ara ara bu sitede özetler halinde yayınlanactır.
Takvim

"En önemli ve en feyizli görevlerimiz, milli eğitim işleridir. Milli eğitim işlerinde mutlaka muzaffer olmak lazımdır. Bir milletin gerçek kurtuluşu ancak bu suretle olur".           Mustafa Kemal ATATÜRK

Dış Kuvvetler

                                 



DIŞ KUVVETLER

Dış kuvvetler(akarsular, buzullar, dalgalar, rüzgarlar ve yer altı suları); yeryüzünü aşındırmak ve aşındırdıkları malzemeleri biriktirmek suretiyle onu şekillendirirler.Sonuçta aşınan yerde(aşınma çeşitli dış kuvvetlere  bağlı olabilir) yeni bir yeryüzü şekli oluşur. Yine taşımanın bittiği yerlerde de birikim sonucu yeni bir yeryüzü şekli oluşur.Bunlara "Dış Kuvvetler"in oluşturduğu yeryüzü şekilleri diyoruz.

Bundan dolayı dış kuvvetlerin en önemli üç faaliyeti vardır; aşındırmak, taşımak ve taşıma güçlerinin bittiği yerlerde de biriktirmek.

Dış kuvvetler olarak adlandırılan akarsular, buzullar, dalgalar, rüzgarlar ve yer altı suları yer kabuğu üzerinde her ne varsa(dağ, tepe, ova, yamaç) az veya çok oranda aşındırırlar. İç kuvvetlere oranla çok çeşitli yüzey şekilleri oluşturlar. İç kuvvetler yer kabuğunun ana şeklini oluştururken, dış kuvvetler daha çok yeryüzünü şekillendirirler.

Dış kuvvetlerin neden oldukları yeryüzü şekillerinin oluşması için süre çok önemlidir. Söz konusu her bir şekil için çok uzun zamanların geçmesi gereklidir.

Dış kuvvetlerin her biri ayrı ortamda daha etkin rol oynar.

Dış kuvvet ve süreçlerin etkisi, iklim ve topoğrafya gibi koşulların da etkisiyle bölgeden bölgeye göre değişiklik gösterebilir. Örneğin genellikle yağışlı bölgelerde akarsular, kurak-yarı kurak bölgelerde rüzgârlar, kıyılarda dalga ve akıntılar, karstik bölgelerde yer altı suları, yüksek enlemler ile dağlık bölgelerde ise buzullar daha etkilidir.

 Yeryüzünü şekillendiren başlıca dış kuvvet ve süreçler aşağıda sıralanmıştır.  

Dış kuvvetler

  Etkili olduğu Yerler 

Nasıl Oluşturur

oluşturma şekli

örnek

oluşturma şeklli

örnek

Akarsular

Nemli ve yağışlı yerlerde

aşındırarak

 

biriktirerek

 

Dalgalar

Kıyılarda

aşındırarak

 

biriktirerek

 

Rüzgarlar

Kurak, yarı kurak ve çöllerde

aşındırarak

 

biriktirerek

 

Buzullar

Yüksek enlemlerde, dağ zirvelerinde

aşındırarak

 

biriktirerek

 

Yer Altı Suları

Karstik Alanlarda

aşındırarak

 

biriktirerek

 

Çözülme

Yağışlı- Kurak alanlarda

Kimyasal çözülme ile

 

Fiziksel parçalanma ile

 

Kütle Hareketleri

Bol yağışlı alanlarda

Kapatma, doldurma ile

 

 

 

 Akarsuların Oluşturduğu Yeryüzü Şekilleri

Çeşitli kaynaklardan beslenerek yeryüzünde eğim doğrultusunda bir yatak içinde akan sulara akarsu denir.

Büyüklüklerine göre sel, dere, çay, ırmak veya nehir şeklinde adlandırılırlar.

Yeryüzünde dış kuvvetler içerisinde en geniş etki alanına sahip olan akarsular (karaların yaklaşık %70’i), özellikle ekvatoral ve orta kuşakta daha etkilidir.

Akarsuların şekillendirici gücü bazı şartlara bağlıdır. Bunlar;

1-Taşıma kapasitesine, taşıdığı su kütlesi ve malzemeyle doğru orantılıdır,

2-İklim özelliklerine (yağış miktarı, buharlaşma şartları vb.),

3-Yeryüzü şekillerine (yükselti, eğim vb.),

4-Kayaçların geçirgenlik özelliklerine,

5-Bitki örtüsü gibi faktörlere bağlıdır.

Şekiller ve Özellikleri

Akarsular; yataklarını geriye, yana, derine doğru aşındırır ve aşındırdığı malzemeleri uygun ortamlarda biriktirerek yeryüzünü şekillendirir. Bu yolla yeryüzünün şekillendiği arazilere akarsu(flüvial) topoğrafyası denir.

Aşınım hep devam eder mi?

Yüzeyin akarsular tarafından aşındırılması belirli bir seviyeye kadar mümkündür. Aşındırmanın büyük ölçüde durduğu alt sınıra taban seviyesi denir.

Akarsuların döküldüğü yer (göl, deniz, okyanus kıyıları) akarsuyun taban seviyesini oluşturur. Okyanuslar ve denizler akarsuların genel taban seviyesidir. Aşınma devresinin sonuna yani genel taban seviyesine yaklaşan akarsu yatakları denge profili özelliği kazanır.

A-Aşındırma şekilleri

Akarsular, üzerinde aktığı zemini aşındırarak birtakım aşındırma şekilleri meydana getirir. Bunlardan biri ve çok yaygın olan vadi, akarsuyun yatağını aşındırması sonucu oluşur.

Derine ve yana aşınmanın sürmesine bağlı olarak vadilerin enine profili zamanla değişir. Vadiler enine profillerine göre çeşitli tiplere ayrılır.

Çentik vadilerin enine profili kabaca “V” harfine benzediği için bu vadilere V profilli vadiler de denir. Aşındırma güçleri fazla olan akarsuların vadileri çoğunlukla bu şekildedir.

Boğaz Vadi; dağ sıralarını aşındırarak enine yarıp geçen akarsuların vadilerine boğaz (yarma) vadi denir.

Kanyon Vadi; akarsuların yatay tabakaların yoğun olduğu bölgelerde kolay aşınabilen ve kalınlığı fazla olan malzemeler üzerinde akarak yatağını derine doğru aşındırması sonucu oluşan vadilere denir.

Asimetrik Vadi; bir yamacın diğer yamaçtan farklı olduğu vadilere de asimetrik vadi denir.

Akarsuyun yatak eğiminin azalmasıyla aşındırma gücü azalırken taşınan alüvyonlar birikmeye başlar. Akarsu yatağındaki biriktirmenin etkisiyle oluşan alüvyonlu tabandaki vadilere tabanlı veya alüvyal tabanlı vadi denir.

Tabanlı Vadilerde akarsular eğim olmadığı için menderesler (büklüm) oluşturarak akarlar.

Tabakaların aşınmaya karşı farklı direnç göstermesi sonucu arazide eğim kırıkları oluşur.

Dev Kazanı; akarsuların üzerinde çağlayanların görüldüğü bu alanlarda suların yüksekten dökülmesi sonucu arazi aşınır. Aşınma sonucu oluşan çukurlara dev kazanı adı verilir.

Kırgıbayırı; kurak ve yarı kurak iklim bölgelerinde bitki örtüsünün olmaması veya seyrek olması sonucu sağanaklarla oluşan seller, yamaçlarda yarıntılar meydana getirir. Bu yarıntılardan oluşan topoğrafyaya kırgıbayır (badlands) denir.

Perbacaları; peribacaları, volkanik bölgelerdeki hafif eğimli yamaçlarda oluşarak sütun biçiminde yükseltilere denir. Peribacalarının tepesinde külah veya şapkayı andıran aşınıma çok dirençli kaya parçaları bulunur.  Tüfle kaplanmış yüzeyler zamanla yüzey suları tarafından kolay aşınırken bazı yerlerde bulunan dirençli kayalar aşınmaya  direnç gösterir ve zamanla bugünkü görüntüleri alırlar.

Aşınım Yüzeyleri; topoğrafyanın akarsular tarafından aşındırılması sonucu meydana gelen düz veya hafif eğimli yüzeylere aşınım yüzeyleri adı verilir.

Peneplen; akarsu aşınması sonucu oluşmuş hafif dalgalı düzlükler peneplen adı verilir. Akarsu aşındırması sonucu meydana gelen peneplenlerin oluşabilmesi için oldukça uzun bir zamana ihtiyaç vardır. Platolar; aşınım yüzeyleri ve peneplenler, çeşitli nedenlerle deniz seviyesinden yükselir(örnek epirojenez). Bu arazilerin akarsular tarafından derin bir şekilde yarılması ve parçalanmasıyla oluşan yeryüzü şekline de plato denir.

 Menderesler; bazı yeryüzü şekillerinin oluşumları üzerinde hem aşındırma hem de biriktirme faaliyetleri önemli rol oynar. Akarsular, eğimin azaldığı yerlerde menderesler (büklüm) yaparak akar. Akışın bu şekilde gerçekleşmesi bir yamacın aşınıp dikleşmesine, diğer yamaca da taşınan malzemenin birikmesine neden olur.

Taraça; genellikle akarsu vadilerinde, akarsuyun üzerinde aktığı tabanın iki yanında ve belli bir yükseltide kalmış düzlüklere taraça (seki) denir.

B-Biriktirme şekilleri

Eğimin azalmasına bağlı olarak hızı azalan akarsular, taşımış olduğu yüklerini eğimin azaldığı yerlerde biriktirerek (taşıma güçleri bittiği zaman) biriktirme şekillerini oluşturur.

Birikinti konisi; akarsular tarafından taşınan malzemenin yamaçlarda biriktirilmesi sonucu oluşan yeryüzü şekline birikinti konisi ve birikinti yelpazesi adı verilir.

Dağ eteği ovası; birikinti konileri ve birikinti yelpazelerinin dağ eteklerinde zamanla büyümesi ve birleşmesi sonucu oluşan yeryüzü şekline de dağ eteği ovası adı verilir.

Dağ içi ovası; akarsuların, dağlık ve engebeli bölgelerden geçerken eğimin azaldığı yerlerde, taşıma gücü azalır. Dolayısıyla buralarda içinde taşıdıkları malzemeleri biriktirerek dağ içi ovaları adı verilen yeryüzü şekillerini oluştururlar.

Taşkın ovası; akarsular, taban seviyelerine yakın kesimlerde eğimin azalması sonucu taşıdığı malzemeyi biriktirerek taban seviyesi (taşkın) ovasını oluşturur.

Irmak adası; akarsular yataklarının genişlediği yerlerde biriktirme yaparak nehir içlerinde ırmak adası adı verilen birikim şekillerini oluştururlar.

Delta ovaları; akarsular taşıdıkları malzemeleri deniz veya okyanus kenarlarına biriktirerek delta ovalarını oluştururlar.

Konu videosu1akarsular
http://www.eba.gov.tr/video/izle/108552a9abb7ce68940528a0e7d130fedbdf32d09c001 

Konu videosu2 akarsular
http://www.eba.gov.tr/video/izle/4814582f5360593a84c6b9df5f58dfea992902d09c001 

Konu videosu3 akarsular
http://www.eba.gov.tr/video/izle/5571582f5360593a84c6b9df5f58dfea992902d09c001

 Konu videosu(dış kuvvetler-kütlr hareketleri) http://www.eba.gov.tr/video/izle/2806582f5360593a84c6b9df5f58dfea992902d09c001

Konu videosu(rüzgarlar) http://www.eba.gov.tr/video/izle/5197582f5360593a84c6b9df5f58dfea992902d09c001


Konu videosu(yer altı suları)http://www.eba.gov.tr/video/izle/6509582f5360593a84c6b9df5f58dfea992902d09c001
Konu videosu(buzullar)http://www.eba.gov.tr/video/izle/7515582f5360593a84c6b9df5f58dfea992902d09c001
Konu videosu(dalgave akıntılar)http://www.eba.gov.tr/video/izle/912259cc476f897c24018b6f214ed4d4a56d02d09c001

Konu slaytı 


http://www.suleymansen.com/FileUpload/op42022/File/9.sinif_dis_kuvvetler.pdf   

Konu Sınavı  http://www.suleymansen.com/FileUpload/op42022/File/cografya_10_dis_kuvvetler_sinav_ornegi_(2).pdf

Yorumlar - Yorum Yaz
Belki bir gün...
Kendin için,ailen için, devlet için ve hatta dünya için daha da önemlisi insanlık için kendini çok iyi yetiştir, geleceğe iyi hazırlan. Zira bunlardan biri, belki bir gün sana ihtiyaç duyabilir. 
                                   Süleyman ŞEN
VİZYONUMUZ
Dünya'yı bilen, onu önemseyen, barışçıl bireyler yetiştiriyoruz.
MİSYONUMUZ
Görevimiz; rehberi bilim olan, araştıran, sorgulayan, öğrenen ve kendini gerçekleştiren, hoşgörü ve manevi değerleri yüksek, toplumsal çürümeye panzehir olmuş, insanlığın olgunlaşmasını hızlandıran, evrensel değerleri fark etmiş ve içselleştirmiş, yaşanabilir bir dünya taraftarı olan bireylerin yetişmesine katkı sağlamaktır.
Anket
Okul Başarısında En Önemli Unsur Nedir?
Hava Durumu
Anlık
Yarın
30° 32° 23°
Site Haritası