Akarsuların yeryüzü  sularının içindeki oranı 

TANIM: Eriyen kar suları ve buzların yanı sıra yağışlarla veya kaynak suları ile beslenen, bir yatak boyunca eğime bağlı olarak sürekli veya belli bir dönem akan sulara akarsu denir. Akarsular, yeryüzündeki tatlı yüzey sularının %2'sini oluşturur.(görsel)

AKARSU KAYNAKLARI
- Yağış suları
- Yer altı suları
- Kar ve buzul suları

A- AKARSULARIN ÖZELLİKLERİ:

Akarsu Kaynağı;akarsuyun doğduğu yere akarsu kaynağı,
Akarsu Ağzı; akasuyun döküldüğü yere akarsu ağzı(bu genellikle deniz, okyanus veya göl olur),
Akarsu Yatağı(mecra, çığır); akasuyun kaynağından ağzına kadar içinde aktığı çukurluğa akarsu yatağı denir.
Akarsuyu Havzası; akasuyun kolları ile birlikte sularını topladığı alana akarsu havzası,
Su bölümü çizgisi;akarsu havzalarını birbirinden ayıran sınıra da su bölümü çizgisi adı verilir,

Açık Havza;sularını deniz veya okyanuslara ulaştırabilen akarsular açık havza,
Kapalı Havza; akasularını çeşitli nedenlerden dolayı denizlere veya okyanuslara ulaştıramayan akarsular da kapalı havza denir. Örneğin Çoruh Nehri Karadeniz'e döküldüğü için açık, Aras Nehri ise Hazar Gölü'ne döküldüğü için kapalı havza özelliğindedir.

Akım(debi); akarsu yatağının herhangi bir kesitinden bir saniyede geçen su miktarına akım (debi)denir. Akarsuların debisi; iklim, yağış türü ve miktarı,buharlaşma, yatak eğimi, kar ve buz erimeleri, kaynakların etkisi, toprak ve kayaçların geçirimlilik durumu, yeryüzü şekilleri ve insan etkisi(fazla kullanım)  gibi faktörlere bağlı olarak değişiklik gösterir,
Akarsu Rejmi; akarsuyun akım miktarının yıl içinde gösterdiği değişmelere rejim
denir.
* Akım miktarı yıl içinde fazla değişkenlik göstermeyen akarsular düzenli rejime sahiptir. Ekvatoral iklim bölgesinde yer alan Amazon ve Kongo nehirleri düzenli rejime sahip akarsulara örnek verilebilir.

*Akımı yıl içinde büyük değişiklikler gösteren akarsular da düzensiz rejime sahiptir. Bu tür akarsulara muson iklim bölgesinde yer alan Ganj ve İndus nehirleri örnek verilebilir. Bir akarsuyun rejimini bulunduğu bölgenin yağış rejimi başta olmak üzere yağış şekli, buharlaşma şartları, havzasının genişliği, bitki örtüsü ve üzerinde kurulan barajlar etkiler.
Düzensiz Rejimli akarsular basit rejimli akarsular ve karma rejimli akarsular olarak sınıflandırılabilirler, akımında bir yükselme bir de alçalma olan akarsulara basit rejimli akarsular, akımında birden fazla yükselme ve alçalma olan akarsulara  karma rejimli akarsular denir, ayrıca kaynak çeşitliliği açısından akarsular, iklim şartlarına bağlı olarak yağmur sularının yanı sıra kar ve buz erimeleriyle beslenebildiği gibi kaynak ve göl sularıyla da beslenebilir. Havzası geniş olan akarsular, birden fazla kaynaktan beslenebildiği için karma rejimli akarsular olarak adlandırılır. Nil, Amazon ve Mississippi gibi nehirler karma rejimli akarsulara örnek verilebilir.

B- AKARSULARIN SINIFLANDIRILMASI
- Sürekli Akarsular ve Mevsimlik Akarsular
- Düzenli Rejimli Akarsular ve Düzensiz Rejimli Akarsular 
- Beslenme Kaynaklarına göre(yağmur suları ile, kar ve buzul ile, kaynak suları ile ve göl veya bataklık suları ile)

Akarsu Hızı; akasuların hızları yatak eğimine, yatağın genişliğine ve taşınan su miktarına bağlıdır. Eğim artıkça, eni daraldıkça ve taşınan su miktarı artıkça hızı da artar.

C- AKARSULARIN AKIMINI(DEBİSİNİ) ETKİLEYEN FAKTÖRLER
- Havzaya düşen yağış miktarı ve yağış türü
- Akarsuyun göl veya bataklıktan beslenme durumu,
- Sıcaklık ve buharlaşma durumu,
- Yer altı suları ve kaynaklar
- Arazinin geçirgenlik durumu
AMAZON NEHRİ Güney Amerika kıtasının orta ve kuzeyinde yaklaşık 7 milyon km² alan kaplayan bir nehir. Binlerce kolu olan bu nehir havza bakımından birinci durumda. Yanlız alan bakımından değil taşıdığı su miktarı(170 bin ton/saniye), yer kabuğuna yaptığı basnç ile(8 cm daha mantoya gömülür), bünyesindeki canlılar ile(3000 balık türü yaşar), ürettiği oksijen ile hep öndedir. İki dönemi var bu nehrin; sularının 10 metre kadar yükseldiği Kasım-Mart yaz dönemi, suların normale indiği Haziran-Ekim dönemi. Manaus kenti Amazon'un başkenti gibi.

D- KITALARA GÖRE AKARSULAR
Kıtalara göre akarsularhttp://cografyaharita.com/haritalarim/1bdunya-denizler-okyanuslar-goller-bogazlar-haritasi.png
Harita http://www.suleymansen.com/FileUpload/op42022/File/dunya_akarsular2.pdf

E- DÜNYA'NIN BÜYÜK AKARSULARI

F- AKARSULARI BEKLEYEN TEHLİKELER
Akarsularda Kirlilik
Kimyasakl Atıklar
Çöpler ve Plastik Atıklar

1. Kimyasal Atıklar

Sanayi Deşarjları: Arıtılmadan akarsulara salınan ağır metaller (cıva, kurşun, kadmiyum) ve zehirli bileşikler, suyun kimyasal yapısını bozarak canlı yaşamını doğrudan sonlandırır.

Tarımsal Gübre ve İlaçlar (Pestisitler): Aşırı gübre kullanımı sonucu suya karışan azot ve fosfat, ötrofizasyona (aşırı alg çoğalması) yol açarak sudaki çözünmüş oksijeni tüketir.

Biyoakümülasyon (Biyolojik Birikim): Ağır metaller besin zinciri boyunca birikerek en üst basamaktaki canlılara ve insan sağlığına kadar ulaşır.

2. Çöpler ve Plastik Atıklar

Fiziksel Tıkanma ve Habitat Tahribatı: Katı atıklar akarsu yataklarını tıkayarak doğal akışı bozar, taban yapısını kaplayarak üreme ve beslenme alanlarını yok eder.

Mikroplastik Tehdidi: Güneş ışığı ve mekanik aşınmayla küçük parçalara bölünen plastikler mikroplastiklere dönüşür; su canlıları tarafından yutularak toksik maddelerin dokulara geçmesine neden olur.

Okyanuslara Taşınım: Akarsular, karadaki plastik atıkların deniz ve okyanuslara taşınmasında ana taşıyıcı hat işlevi görür.

Akarsulardakii Kirliliğin İnsan Hayatına, Canlı hayatına Etkileri

1. Canlı Hayatına ve Ekosisteme Etkileri

Oksijen Miktarının Düşmesi ve Toplu Ölümler: Azot ve fosfat birikimi sonucu oluşan ötrofizasyon, su yüzeyini alglerle kaplar. Güneş ışığının ve oksijenin dip katmanlara ulaşamaması, balık ve omurgasız türlerinde toplu ölümlere yol açar.

Biyoakümülasyon (Biyolojik Birikim): Sudaki ağır metaller (cıva, kurşun, kadmiyum) ve mikroplastikler küçük organizmalar tarafından bünyeye alınır. Besin piramidinde yukarı çıkıldıkça bu zehirli maddelerin canlı dokularındaki yoğunluğu katlanarak artar.

Habitat Kaybı ve Biyoçeşitlilikte Azalma: Kirleticiler nehir tabanındaki tortu yapısını değiştirerek yumurtlama alanlarını ve kuluçka yüzeylerini tahrip eder; hassas türlerin kaybolmasına ve ekosistemin dengesinin bozulmasına neden olur.

G- AKARSULARIN OLUŞTURDUĞU YER ŞEKİLLERİ

Akarsular aşındırma ve biriktirme gücü ile yeryüzünde çeşitli yer şekillerinin oluşmasına katkı sağlarlar. Bu bilgiler için dış kuvvetler sayfaını ziyaret edebilirsiniz.

H- AKARSULARIN TEMİZ KALMASI İÇİN YAPILMASI GEREKENLER

1. Sanayi ve Altyapı Tedbirleri

Gelişmiş Arıtma Tesislerinin Zorunlu Kılınması: Sanayi tesislerinin atık sularını akarsulara deşarj etmeden önce kimyasal ve biyolojik arıtmadan geçirmeleri sağlanmalı; arıtmasız deşarja ağır cezai yaptırımlar uygulanmalıdır.

Organize Sanayi Bölgelerinde (OSB) Ortak Arıtma: Sanayi tesislerinin toplu bulunduğu alanlarda yüksek kapasiteli, merkezi ileri atık su arıtma tesisleri kurulmalıdır.

Kentsel Kanalizasyon Altyapısının Yenilenmesi: Evsel atık suların akarsu yataklarına doğrudan sızmasını ve karışmasını önleyecek sızdırmaz kanalizasyon hatları inşa edilmelidir.

2. Tarımsal ve Çevresel Uygulamalar

Bilinçli Gübre ve İlaç Kullanımı: Aşırı kimyasal gübre ve pestisit kullanımının önüne geçilmeli; organik tarım, hassas tarım teknikleri ve biyolojik mücadele yöntemleri teşvik edilmelidir.

Kıyı Vejetasyon Şeritlerinin (Tampon Bölgeler) Korunması: Akarsu kenarlarında doğal bitki örtüsü ve ağaçlandırma şeritleri oluşturulmalıdır. Bu tampon bölgeler, tarım alanlarından sızan kimyasalları ve tortuları süzerek akarsuya ulaşmasını engeller.

Erozyonla Mücadele: Ağaçlandırma ve teraslama çalışmalarıyla toprak erozyonu azaltılmalı, akarsu yataklarının alüvyon ve tortu ile dolması önlenmelidir.

3. Yasal, İdari ve Bireysel Adımlar

Bütüncül Havza Yönetimi Planlaması: Akarsular sadece doğduğu veya geçtiği nokta bazında değil, doğduğu kaynaktan döküldüğü denize kadar tüm havzasıyla bir bütün olarak korunmalı ve yönetilmelidir.

Sürekli Ve Anlık İzleme Sistemleri: Akarsu yataklarına yerleştirilen sensörler ve erken uyarı sistemleri ile su kalitesi (PH, çözünmüş oksijen, ağır metal oranları) anlık olarak takip edilmelidir.

Atık Yönetimi ve Sıfır Atık Bilinci: Plastik ve katı atıkların akarsu yataklarına atılmasını önlemek için evsel atık toplama mekanizmaları güçlendirilmeli, geri dönüşüm ve halk eğitimi yaygınlaştırılmalıdır.

Sınırı Aşan Sular(Akarsular); Ülkeler arasında soruna neden olan bu durum sorununun adından da anlaşıldığı gibi akarsuların aktığı yatağın bir çok ülke sınırları içinde geçmesi durumudur. Bu tür akarsular genelde bin km geçen akarsulardır ve bu uzunlukta 165 civarında akarsu var. Bu soruna neden olabilecek akarsu sayısı ise 80 civarındadır. Suyun önemi her geçen gün daha da artmakta ve ülkeler arasında çatışmalara ve hatta savaşlara neden olmaktadır. Literatüre Şu Savaşları olarak giren bu çatışmalar dünyamızın her bölgesinde görülmektedir. 

EK KAYNAKLAR

Sınırı aşan sular sorunu video izle

Dünyanın en uzun akarsuları listesi

Sayfa Başlangıcı

Ana sayfa