TÜRKİYE'NİN KIYILARI VE ÖZELLİKLERİ

Türkiye, üç tarafı denizlerle çevrili bir yarımada olması nedeniyle oldukça çeşitli ve zengin kıyı tiplerine ev sahipliği yapmaktadır. Ülkenin jeolojik yapısı, dağların uzanış doğrultusu ve iklimsel koşulları bu çeşitliliğin temel nedenleridir.

Türkiye'nin kıyıları ve özellikleri şu şekilde detaylandırılabilir:

TÜRKİYE'DEKİ BAŞLICA KIYI TİPLERİ

Boyuna Kıyılar: Dağların kıyıya paralel uzandığı bölgelerde görülür. Bu kıyılarda girinti ve çıkıntı azdır, doğal liman sayısı oldukça sınırlıdır ve kıyıdan itibaren dağlar başladığı için falez (yalıyar) oluşumu yaygındır. Ayrıca kıta sahanlığı dardır.

  Örnekler: Karadeniz ve Akdeniz kıyıları bu tipin en belirgin örnekleridir.

Enine Kıyılar: Dağların kıyıya dik uzandığı yerlerde oluşur. Bu yapısından dolayı kıyıda çok sayıda girinti, çıkıntı, koy, körfez ve doğal liman bulunur.

    Örnekler: Ege Denizi kıyıları (özellikle Edremit-Kuşadası arası) enine kıyı tipinin tipik örneğidir.

Ria Tipi Kıyılar: Eski akarsu vadilerinin deniz suları altında kalmasıyla oluşur. Girintili çıkıntılı bir yapıya sahiptir ve kıyının iç kesimlerine doğru daralan derin körfezler oluşturur.

   Örnekler: İstanbul ve Çanakkale Boğazları, Haliç ve Güneybatı Anadolu kıyıları bu gruptadır.

Dalmaçya Tipi Kıyılar: Kıyıya paralel uzanan sıra dağların çukur alanlarının deniz altında kalması, yüksek kısımlarının ise kıyıya paralel adalar ve yarımadalar dizisi oluşturmasıyla meydana gelir.

  Örnekler: Türkiye'de Antalya-Kaş kıyıları bu tipin örneğidir.

Limanlı Kıyılar: Geniş tabanlı vadilerin veya koyların önünün kıyı okları tarafından kapatılması veya deniz suları altında kalmasıyla oluşur; dalgalardan korunmuş doğal alanlardır.

  Örnekler: Marmara Bölgesi'ndeki Büyük Çekmece ve Küçük Çekmece kıyıları.

Delta Kıyıları: Nehirlerin taşıdığı alüvyonların denizle buluştuğu noktalarda birikmesiyle oluşan verimli, düz alanlardır.

   Örnekler: Çukurova ve Bafra gibi önemli delta alanları tarımsal açıdan kritik öneme sahiptir.

Kalkanlı Kıyılar: Karstik oluşumlu kanyon vadilerin sular altında kalmasıyla oluşan dar ve derin koylardır.

KIYILARI ŞEKİLLENDİREN FAKTÖRLER VE OLUŞUMLAR

Kıyıların biçimlenmesinde orojenik(dağ oluşumu hareketleri) ve epirojenik(kıta oluşumu hareketleri) hareketler, akarsular, buzullar, dalgalar ve akıntılar etkilidir.

Dalga ve Akıntılar: Dalgalar rüzgâr etkisiyle oluşur ve kıyılarda aşındırma (falez, aşınım platformu) veya biriktirme (kıyı oku, lagün, tombolo, plaj) yaparak şekillenmeyi sağlar.

   Lagün: Kıyı kordonunun bir koyun önünü kapatarak göle dönüştürmesidir.

   Tombolo: Bir adanın kıyı oku ile karaya bağlanarak yarımada haline gelmesidir.

Gelgit Etkisi: Türkiye'nin iç denizlerinde gelgit genliği azdır. Bu nedenle okyanus kıyılarında görülen Haliçli kıyı tipi Türkiye'de bulunmaz. Benzer şekilde, yüksek enlemlere özgü olan Fiyort ve Skyer tipi kıyılar ile tropikal kuşağa özgü Mercanlı kıyılar da ülkemizde görülmemektedir.

EKONOMİK VE EKOLOJİK ÖNEM

Türkiye’nin kıyıları; turizm, balıkçılık, ticaret ve deniz taşımacılığı gibi ekonomik faaliyetler için büyük bir potansiyel sunar. Kıyı ekosistemleri aynı zamanda biyolojik çeşitlilik açısından oldukça zengindir ve sürdürülebilir yönetimi ülke ekonomisi ve doğası için kritik önem taşır.

Kıyı Coğrafyası için daha ayrıntılı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz

EK KAYNAKLAR

Konu sınavları- konu etkinlikleri

Anasayfa